100 jaar opbouwwerk, deel 2

Het opbouwwerk bestond eind vorig jaar 100 jaar. Logisch dat Koppel-Swoe ook eens in de geschiedenis duikt. Aan de hand van twee verhalen wordt het opbouwwerk in deze gemeente in kaart gebracht. In dit tweede deel komen de huidige gebiedsregisseurs Linda Brouwer en Henk van der Meer komen aan het woord.

Linda Brouwer en Henk van der Meer zijn als gebiedsregisseur werkzaam bij Koppel-Swoe. Ze worden dus geen opbouwwerker genoemd. Al blijkt tijdens het interview al gauw dat die taken heel duidelijk overeenkomen. “Het is tegenwoordig per gemeente verschillend welke naam er aan een welzijnswerker gegeven wordt. In veel grotere steden noemt men ons nog altijd opbouwwerker, in Epe is gekozen voor een andere titel. Als gebiedsregisseur is opbouwwerk één van onze werkzaamheden. We doen dat werk samen met andere partijen zoals het CJG, de woonstichting en de gemeente.”
Linda en Henk noemen dat wijkgericht werken. Linda Brouwer hierover: “Wij brengen wijkbewoners bijeen en zorgen ervoor dat ze, met hulp van ons, doen aan de opbouw van lokale samenlevingen. Vraag wat je van ons nodig hebt. Wij staan klaar om anderen te helpen. Als wij geen opbouwwerkers zijn, wie zijn dat dan wel?” Even enkele voorbeelden op een rij waar Koppel-Swoe vanuit dat opbouwwerk bij betrokken is of is geweest? Dat zou de onlangs gehouden wandeling kunnen zijn waarin bewoners keken naar de veiligheid van de buurt rondom De Klaarbeek. Maar ook de Fietsenwerkplaats in de Techniek Brouwerij of, het aanstaande debat rondom de gemeenteraadsverkiezingen zijn daar voorbeelden van. “Je ziet dat Koppel-Swoe dit integraal oppakt. Vanuit de Huizen van de Buurt in de gemeente, maar ook vanuit andere afdelingen van de organisatie. Iedereen helpt mee”, aldus het duo.

Krachtproef-festival
Henk heeft zich jaren geleden aangesloten bij het initiatief Krachtproef (www.krachtproef.org). Via dat initiatief delen diverse gebiedsregisseurs, jongerenwerker, welzijnswerkers en andere vakgenoten de ervaringen van dit vakgebied. “Elk jaar wordt er een bijeenkomst belegd, genaamd het Krachtproef-festival. Elk jaar vindt dat festival op een andere plek plaats.”

Van Commissaris van de Koningin naar Commissaris van de Koning
Afgelopen oktober was het in Meppel en stond het festival in het teken van 100 jaar opbouwwerk. Het was geen toeval dat dit Krachtproef-festival juist op die plek gehouden is. Een ruime eeuw geleden is daar het opbouwwerk begonnen. De toenmalige Commissaris van de Koningin Jan Thijmen Linthorst Homan was daar initiatiefnemer van. De huidige Commissaris van de Koning, Jetta Kleinsma, heeft de meest recente editie van het Krachtproef-festival geopend. Henk van der Meer: “Een hele interessante dag. We hebben daar onder andere gewerkt aan een platform waarbij een wekelijkse nieuwsbrief in het leven geroepen is op opbouwwerk in elke regio voor het voetlicht te brengen.”

Rapport ‘Bestaanszekerheid in de buurt’
Een ander initiatief is het rapport ‘Bestaanszekerheid in de buurt’. Het opbouwwerkersnetwerk Krachtproef pleit daarin samen met pleit het Nationaal Klimaat Platform voor een prominente rol van opbouwwerkers in de energietransitie. Het zogenaamde Actieplan Opbouwwerk voor Energieke wijken is opgesteld. Dan is er ook nog een Expertiseprofiel Opbouwwerk. Henk van der Meer: “Dit zijn concrete aanpakken voor het opleiden, werven en inzetten van opbouwwerkers. De documenten zijn uitnodigingen aan gemeentes en andere lokale organisaties.” Centrale vraag daarbij? Wat kan er gedaan worden om bij te dragen aan goed opgeleide opbouwwerkers? “Linda en ik hebben in deze gemeente weliswaar een andere functienaam (gebiedsregisseur), maar samen met andere partijen in deze gemeente (zoals ambtenaren en medewerkers van andere sociale partners) nemen we de taak als opbouwwerker wel op ons. We moeten samen werken aan sterke, vitale wijken en dorpen.”

Want de verzorgingsstaat van weleer (een samenleving waarin de overheid actief zorgt voor het welzijn en de welvaart van haar burgers, red.) is onhoudbaar, weten Linda en Henk. “We werken samen op vele gebieden. We proberen individuele bewoners die op een bepaald gebied vastzitten te groeperen en met hen in overleg te treden.”

Terugdringen overlast, opzetten buurtcoöperatie om te werken aan energieneutrale wijk
Dat kan over verschillende onderwerpen gaan. Regelgeving bijvoorbeeld of bestaanszekerheid. “Sociaal werk is gewoon een heel breed vakgebied. Ons idee? Je kijkt niet waar het probleem zit, je kijkt waar de kracht zich bevindt. Er is steeds meer nodig in een buurt of wijk. Dat kun je niet alleen als individu. Daar heb je andere partijen zoals Koppel-Swoe bij nodig. Mensen hebben een stem nodig. Die stem kunnen wij zijn. De basis van opbouwwerk heet niet altijd hetzelfde, maar is wel gelijk. Wij willen dat iedereen weer zeggingskracht krijgt over hun eigen buurt en leefomgeving. Bijvoorbeeld om samen een buurtcoöperatie op te zetten om te werken aan een energieneutrale wijk. Of om jongeren(overlast) terug te dringen. Of ervoor zorgen dat ouderen langer in een bepaalde wijk kunnen blijven wonen. De samenleving draait niet om zelfredzaamheid, de samenleving draait om samen redzaam zijn.”

100 jaar opbouwwerk, deel 1

Het opbouwwerk bestond eind vorig jaar 100 jaar. Logisch dat Koppel-Swoe ook eens in de geschiedenis duikt. Aan de hand van twee verhalen wordt het opbouwwerk in deze gemeente in kaart gebracht. De huidige gebiedsregisseurs komen aan het woord, maar enkele ex-collega’s vertellen ook over de eerste jaren van opbouwwerk in deze gemeente. Om met die laatste groep te beginnen. Jan de Graaf, Jan-Willem van der Baan, Willem Bijkerk en Flip Hatzman blikken terug op die eerste jaren van opbouwwerk in de gemeente Epe. Dit is deel 1 van het verhaal over 100 jaar opbouwwerk.

Allereerst is het misschien goed te benoemen wat een op opbouwwerker precies doet. Een opbouwwerker versterkt de leefbaarheid in wijken door bewoners te verbinden, initiatieven te ondersteunen en maatschappelijke problemen aan te pakken. Een opbouwwerker is de brug tussen bewoners, gemeente en andere organisaties om concrete plannen te realiseren. Participatie, zelfredzaamheid en sociale cohesie zijn daarbij de kernwoorden.

Zichtbaar zijn
Het viertal was ooit op allerlei manieren zichtbaar in de diverse buurten van de gemeente Epe. “Straathoekwerk, jongerenwerk, opbouwwerk, noem het maar een naam. Je zou kunnen concluderen dat we allemaal meewerkten aan het opbouwen van een samenleving waar iedereen met elkaar door één deur kon.” Dat zat hem soms in hele kleine dingen. “Er was een plan, er waren bewoners, er waren sociaal werkers zoals wij. Samen maakten we dat plan mogelijk. We fungeerden als verbinder in het sociaal en cultureel werk. We moesten mensen in één ruimte samenbrengen. We hielpen buurtbewoners bij het voltooien van hun ideeën voor de wijk.” Maar soms speelden er ook problemen in een wijk of buurt. Dan stonden de opbouwwerkers letterlijk tussen politie, jongeren, en ouders. Samen werden er afspraken gemaakt. We hebben er wat afgepraat in die jaren. Zodat iedereen wist waar men aan toe was. Zodat wijken en buurten uiteindelijk veiliger werden.”

Opbouwwerk is een onderdeel van het welzijnswerk. Opbouwwerk richt zich op het verbeteren van de woon- en leefomstandigheden van buurt- en wijkbewoners. “Heel eerlijk? Wij waren een essentiële schakel tussen bewoners en de overheid.” Het viertal werkte daarbij volop samen met de gemeente, politie, scholen, de lokale woningstichting en andere partners uit het sociale domein.

Job Boer
Jo Boer (1906-1985) heeft het vak opbouwwerk ooit in Nederland op de kaart gezet. Ze noemde opbouwwerkers ook wel ‘mogelijk-makers’. Ze was pleitbezorger van een rustige, terughoudende en praktische benadering van opbouwwerk. Burgers werden zo geholpen om zichzelf effectief te organiseren, om een mening te vormen en om zelfstandig standpunten te verwoorden, zo vond Boer. Het viertal reageert: “Ons werk draaide om overleg tussen de wijkbewoners en andere partijen zoals de overheid. Onze overlegfunctie werd gewaardeerd. We waren zichtbaar in de wijken, iedereen kende ons. We hielpen mee om de gemeenschappen van binnenuit te versterken. Zo maakten we zichtbaar wat we deden en voor welke doelgroep we dat deden. Het was slagvaardig en zelfredzaam. De politiek zag daar het belang van in.”

Versnipperen
Het vak opbouwwerker is echter steeds aan verandering onderhevig. Dat komt door maatschappelijke ontwikkelingen, maar ook door beleid. Door de bezuinigingen in de jaren 90 is het opbouwwerk versnippert. Sindsdien houden verschillende organisaties zich met opbouwwerk bezig. Niet alleen Koppel-Swoe, maar ook de gemeente of andere organisaties.

Wie er tegenwoordig aan opbouwwerk doet? Lees verder in deel 2 van dit verhaal ‘100 jaar opbouwwerk’.